Tuinen van landgoed Vaeshartelt Centrum SlowFoodlandschap 21ste eeuw

Met de aanplant van een ‘Limburgse Bellefleur’, een appelboom in de ‘Tuinen van Vaeshartelt’ door gouverneur Theo Bovens op dinsdag 3 april is het eerherstel van de historische buitenplaats in de Maastrichter landgoederenzone in een nieuwe fase gekomen.

Met veel elan werken diverse partijen in èn rond de Tuinen van Vaeshartelt aan het herstel van de verbinding tussen mensen, voedsel en landschap. Het is de bedoeling dat hier straks in de landgoederenzone op de warme, waterrijke kruising van Geul en Maasdal een hoogwaardig SlowFood-Landschap van de 21ste eeuw kan worden beleefd en uitgedragen. Door de aanleg van een indrukwekkende hoogstamboomgaard – een nieuwe parel in de reeks van bloesemlinten - kan straks ook het immaterieel erfgoed van de streek uitgedragen worden.

Herstel oude luister
In de afgelopen jaren heeft de stichting Ithaka, de eigenaar van Vaeshartelt weer diverse percelen aan het luisterrijke landgoed kunnen toevoegen. Komend jaar worden die gronden onder meer getransformeerd tot plantages met zacht fruit, kruidentuinen en borders met eetbare bloemen. Verder komt er op het landgoed een tuin van ‘vergeten groenten’. Een van de pronkstukken in dit geheel is het eerherstel van de voormalige fruitgaard van Vaeshartelt.

Fruitensemble
Met het oog op de voormalige grandeur van de buitenplaats Vaeshartelt legde IKL-Limburg recent een behoorlijk grote bongerd met karakteristieke fruitbomen aan. Een twintigtal oude appelbomen zullen op stijlvolle wijze ingepast worden in de jonge boomgaard. In dit karakteristiek fruitensemble staan allerlei oude rassen met ronkende namen. Het gaat dan om kersen als de Bigarreau Napoleon, Basterddikke, Eysdener, Merton Premier, Bourtoulse en de Pater van Mansveld naast pruimenbomen als de Blonde Belge, Reine Claude, Sjweikeser Rèngelaotte, monsieur Hatif. In de sfeer van appelbomen zijn er bomen geplant als de Ossenkop, Eijsdener en Gronsvelder Klumpke, Princes Noble en Reijmerstokker Kroonreinette. Verder wordt het geheel opgesierd met peren die evenzeer heel divers zijn in benaming, vorm en vruchtdracht. Daarbij gaat het onder meer om Bongerkes, Kelmonder Grijskes en de Zoete Brederode, een stoofpeer.

‘Voor vrienden, vreemden en verwanten’
De laatste boom, de 183’ste, een Limburgse Bellefleur is dinsdag om 17.00 uur geplant door de Commissaris van de Koningin en daarmee is een nieuwe cirkel rond. In 1841 werd het 118 ha grote landgoed in opdracht van Koning Willem II door Petrus Regout aangekocht. Overigens bezocht Willem II dit kroondomein van de Oranjes slechts twee maal, waarna Regout het na diens dood in 1851 weer terugkocht. Aanvankelijk als buitenverblijf, later werd dit zijn permanente woondomicilie en ging hij over tot de aanleg van een reeks indrukwekkende lusthoven die openstonden ‘voor vrienden, vreemden en verwanten’. De landgoederen lagen middenin het agrarisch landschap dat toen rechtstreeks de stad voedde.

Bewoners betrekken
Met de aanleg van de lusthoven in het toekomstig SlowFood-landschap wordt een concrete invulling gegeven aan een verdere stedelijke oriëntatie op het voedsellandschap van de 21ste eeuw. In toenemende mate wordt het belang onderkend van het betrekken van bewoners van de stad en het platteland bij het lees- en beleefbaar houden van het landschap, de natuur en het erfgoed en de verbinding met lokaal voedsel.

Bloesemlint
De aanleg van de Tuinen van Vaeshartelt is niet alleen een nieuwe mijlpaal in de restauratie van het landgoed. Het is tevens een nieuwe parel aan de kroon van ‘Bloesemlinten’ die door IKL en andere groene bruggenbouwers in het kader van een bloeiende euregio aangelegd worden. Zie ook www.bloesemlint.eu.

De aanleg van de boomgaard is deels mogelijk met steun van Europa voor de ontwikkeling van het platteland. IKL werkt met de samenleving heel gericht aan de staat en het verhaal van het cultuurlandschap in Limburg. Vanaf 1989 spant IKL zich met grondeigenaren en andere partijen in voor het opknappen en aanleggen van de voor Limburg beeldbepalende boomgaarden. Inmiddels zijn meer dan 30.000 oude fruitbomen hersteld en meer dan 40.000 bomen geplant.

De boomgaard van Vaeshartelt kan in het kader van Maastricht Culturele Hoofdstad 2018 een cruciale rol spelen. Met name waar het gaat om de verbinding van de streekgebonden vruchten en de hierbij behorende gastronomie met natuur en landschap en de samenleving waar creatieve ondernemers zich inzetten voor het herstel van de oude luister en grandeur van cultuurhistorische parels. In dit opzicht kan het landschap fungeren als decor voor tal van activiteiten en een keur van evenementen.

De aansprekende aanplant van de Limburgse Bellefleur, een voor deze streek karakteristiek appelras, door gouverneur Bovens staat dan ook symbool voor het begin van een nieuw lente met bloesemlinten door het Euregionale landschap van Maas en Rijn.

 

 

Lees verder:

Achtergrond bij SlowFoodLandschap Landgoederenzone Maastricht

Kaarten van de Landgoederenzone

 

 

 

 

Voor meer informatie: stichting IKL 0475-386430

 

 

In combinatie met de uitvoerende dienst van IKL bieden wij een breed palet van diensten aan voor het ontwerp, beheer en de inrichting van :

• landschappelijke beplantingen als houtwallen, lanen, heggen en bos
• hoogstamboomgaarden, erven en de ecologische aankleding van bedrijventerreinen
• aanvragen pakketten Programma Beheer (agrarisch natuurbeheer)
• onderhoudsabonnementen
• begeleiding, directievoering en kwaliteitsbewaking groene diensten
• vormgeving en uitvoering van natuurcompensatie
• BuitenBedrijf voor ondernemingen
• advies en ondersteuning bij subsidies en regelingen voor landschap
• erkend leeropleiding voor lager en middelbaar onderwijs en groene arbeidsintegratie

 

Hoogstamfruitbomen en Zuid-Limburg zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Boomgaarden met hoogstamfruitbomen waren tot de jaren zestig beeldbepalend voor het Zuidlimburgse landschap. De fruitbomen met een stam van circa 2 meter hoogte (vandaar hoogstam) leverden fruit, maar in de boomgaarden kon tevens vee onder de bomen grazen.

Wanneer de bloeiende boomgaarden als Brussels kant in het landschap liggen, begint het voorjaar weer  te kriebelen. We willen er uit. De winter afsluiten. Op zoek naar de ontluikende lente, die in het zuiden een streepje voor heeft op de rest van ons land.

De vroege bloei van de peren en kersenbomen, later gevolgd door de roze appelbloesem brengt dan ook elk voorjaar weer veel mensen op de been. Maar waar liggen nu in het zuiden de mooiste boomgaarden?

Nog completer beeld van hoogstamboomgaarden 
Met het geheel vernieuwde boekje 'Hoogstamroutes Zuid-Limburg' van de stichting IKL in de hand kunt u op pad naar de mooiste hoogstamboomgaarden van Limburg. Zelf de pracht en praal ontdekken van de majestueus bloeiende bomen.

Het boekje 'Hoogstamroutes Zuid-Limburg' heeft niet alleen een verfrissend nieuw uiterlijk gekregen, maar zijn ook zes nieuwe wandelroutes en een nieuwe fietsroute opgenomen. Daarnaast zijn de bestaande routes waar nodig aangepast. Het nieuwe boekje is met maar liefst zeventien wandel- en drie fietsroutes langs de mooiste hoogstamboomgaarden in Zuid-Limburg nog completer geworden.

Het jaar rond genieten 
Overigens is een bezoek aan de Limburgse hoogstam het hele jaar door de moeite waard. Niet alleen in het voorjaar wanneer deze sfeerbepalende voorjaarsherauten al hun registers opentrekken. Ook in de zomer als het veelkleurig fruit in de bomen hangt of nog later wanneer de bomen zich in herfstkleuren tooien. Maar evenzeer in de winter wanneer we genieten van de mat heggetjes omzoomde wegen en de vakkundig gesnoeide boomsilhouetten.

Van oudsher lagen in het zuiden de boomgaarden als groene gordels rond de dorpen. Tot de jaren vijftig bestond het areaal aan hoogstamfruit in Limburg nog uit 15.000 ha. Aan het einde van de jaren 80 was dit afgenomen tot 1900 ha, waarop de stichting IKL zich met de Provincie Limburg en heel veel eigenaren en vrijwilligers in is gaan spannen voor het behoud van dit groene erfgoed. Die jarenlange inzet werpt nu zijn vruchten af. Op heel veel plekken herrezen in de afgelopen twintig jaar nieuwe boomgaarden.  Met de aankoop van dit boekje kunt u op zoek naar die boomgaarden. Bovendien steunt u hiermee het belangrijke werk van de stichting IKL.

Het hoogstamrouteboekje is voor € 7,50,- te koop bij de Limburgse VVV-kantoren, Mooi Limburg Boekenfonds en boekhandels. Ook kunt u het boekje bestellen bij de stichting IKL, door overmaking van € 10,- (incl.  handling- verzendkosten) op giro 52.41.531 o.v.v. hoogstamroutes.

Deze eendaagse workshop in het Noordal voert ons langs een grote diversiteit aan bloesem en landschap.

Onder leiding van fotograaf Goos Bronckhorst gaat u op fotosafari.

Een oude karakteristieke bongerd, jonge aanplant, een eenzame fruitboom, hoogstam, laagstam, alles komt aan bod tijdens deze reis. 

Aan de hand van gerichte opdrachten leer je hoe je het landschap, de fruitbomen en de bloesem het beste in beeld kunt brengen.

Wilt u zelf snoeien in de hoogstam?
Er zijn diverse hoogstambrigades waar u mee kunt doen. Gezellig, ontspannen en leren van elkaar.
En wat is er mooier dan snoeien in een zee van bloesem?

Doe mee met:
Hoogstambrigade Loorenhof
Hoogstambrigade Westelijke Mijnstreek
Hoogstambrigade Brindil
Hoogstambrigade Margraten

We hebben enkele zeer aansprekende bloesemarrangementen voor u.

Zondag 18 april: Fotoworkshop bloesem in Limburg (Noorbeek)   Zondag 25 april: Op stoom naar het bloeiende Geuldal

De reuk van hoogstam. Werkplaatsjes waar kratten en ladders werden gemaakt en de dampende ketels waar appels tot de stroop werden gekookt. In een inspirerend artikel neemt Stan Spauwen u op sleeptouw door het Eijsden van weleer. Een tocht die u met hem kunt volgen en die wellicht herinneringen bij u zelf boven brengen.

      
Bekijk eens met andere ogen een boomgaard. Dat kan in een "Struinboomgaard". Een hoogstamboomgaard waar je de bomen van dichtbij kunt zien, zelfs aanraken. Het zachte gezoem van insecten, vlinders, kleuren, blauwe lucht. Even rustig genieten van alle pracht en rust in zo’n weide, wellicht met de picknickmand mee.

Er staan diverse wandelingen in de bloesemperiode gepland.
Dat zijn een:

• Bloesemtochten
• Dagwandeling omgeving Reijmerstok
• Bloesemwandeling ten noordoosten van Mesch
• Seniorenwandelingen