Halverwege de jaren tachtig zette IKL in Onderbanken het historisch hakhoutbeheer in de holle wegen weer op de agenda. Dat gebeurde onder meer met het oog op het herstel van de plantenrijkdom, de verkeersveiligheid en de ecologische variatie. De door uitspoeling ontstane holle wegen van de lager gelegen nederzettingen naar de plateaus zijn in het verleden veelvuldig door de mens gebruikt. Mede onder invloed van de betreding en de afvoer van regenwater sleten de wegen dieper en dieper uit.

In het verleden werden de begroeide taluds van de wegen zorgvuldig onderhouden. Dat kappen en zagen van bomen en struiken gebeurde deels naar behoefte en believen. De kap van het te oogsten hout varieerde tussen de drie en zeven jaar (de hakhoutcyclus). Daarbij keek men vroeger ook naar de bomen die in voorgaande jaren bewust gespaard werden, waardoor een aantal bomen fraai uit konden groeien. Men spaarde deze, vaak vooraf geselecteerde bomen voor balken en planken. Dit zaaghout was pas na 80 tot 100 jaar oogstbaar. Naast brandhout, oogstte men hier takkenbossen die verwerkt tot ‘’schansen” gebruikt werden in de bakovens.

Verjonging
Dat was de reguliere beheervorm. Tegenwoordig voeren we dit hakhoutbeheer uit ter verjonging van graften, holle wegen en singels wanneer de voorheen dichtbegroeide landschapselementen gaan bestaan uit schaduwrijke bomen zonder ondergroei. In zo’n beplanting met veel schaduw is doorgaans nauwelijks voedsel, beschutting of nestgelegenheid te vinden voor insecten, vlinders, vogels en kleine zoogdieren. Door de bomen en struiken gericht af te zagen, nemen de waarden voor de natuur echter binnen enkele jaren enorm toe. Op deze aanvankelijk kaal ogende gekapte taluds gaan de afgezaagde houtstobben door toetreding van zonlicht namelijk heel snel nieuwe scheuten opzetten die snel uitgroeien tot struiken. Het resultaat na verloop van tijd is een mooie dicht element met een gevarieerde opbouw van struiken, bomen en planten. Veel dieren en planten profiteren zo ingreep. Zo kunnen er weer fraaie tapijten voorkomen van wit bloeiende bosanemonen, afgewisseld met zacht groene zoden van muskuskruid.  Er tussendoor bloeien de aronskelken, slanke sleutelbloemen en heelkruid. Als het hakhoutbeheer op de plateaus plaatsvond, waar de bodem in de loop der tijd minder voedingstoffen was gaan bevatten, springen soorten als lelietje van dalen en dalkruid uit.

Historisch beeld
Door ruilverkavelingen en schaalvergroting in de landbouw werd dit hakhoutbeheer in de laatste veertig jaar overal verwaarloosd. Holle wegen en graften werden als een storend element gezien in de landbouwenclaves. In die periodes zijn heel veel bomen en struiken gerooid. De sterk uitgroeiende struiken werden bomen waardoor de nestgelegenheid, het voedselaanbod en de gelegenheid tot schuilen afnam. Daarbij konden de bomen ook geen volledige kroon meer vormen, waardoor bij windworp het talud in de holle weg of graft vernield kon worden.
Om te voorkomen dat dergelijke begroeide elementen verloren gaan voor de toekomstige generaties, is deze hakhoutcyclus dan ook onontbeerlijk. Negentig tot 95 procent van de bomen en struiken worden gekapt. Enkele bomen (de zgn. overstaanders) en struiken worden niet gekapt om het historische beeld te behouden.

Vliegend hert
Het eerste jaar nadat in een dergelijk element hakhoutbeheer is toegepast, lijkt het alsof alle groen verloren is gegaan. Door de deskundigheid van de landschapverzorgers lopen de afgezaagde bomen en struiken weer uit. Soorten als de sleedoorn maken door hun wortelopslag weer nieuwe scheuten, waardoor een gevarieerd beeld ontstaat van diverse struikvormers, kleine en grote bomen en een gevarieerde ondergroei die weer voldoende bescherming kan bieden aan zoogdieren en vogels, Verder profiteren diverse insecten van de afwisseling in de ondergroei. Tenslotte profiteren ook bedreigde dieren, zoals het vliegend hert in Onderbanken van het dode hout in het talud.

Aandacht voor hakhoutbeheer
Eigenaren van landschapselementen die meer willen weten over deze manier van onderhoud of dit onderhoud uit handen willen geven, kunnen contact opnemen met IKL 0475 – 386 430 of Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.