Fort Hazepoot, een imposant dubbelfort dwars op het Spaans kanaal Fossa Eugeniana. Het is een, door de Spanjaarden in 1626 begonnen, nooit volledig afgemaakt kanaal tussen Rijn en Maas met een reeks verdedigingswerken, waaronder De Hazepoot. Diverse delen van het kanaal zijn nog behouden gebleven. Het kanaal zou 50 km lang en 25 meter breed worden.

Het kanaal was bedoeld om de toenmalig afvallige Nederlandse provincies (onder Willem van Oranje)  in het noorden af te snijden van de winstgevende scheepvaart op de Rijn, zodat er niet nog meer geld in de oorlogskas van Willem van Oranje zou terechtkomen.

Daarnaast wilden de Spanjaarden het kanaal door  trekken tot aan de Schelde, zodat men van de Rijn naar de Noordzee kon varen, zonder de Nederrijn te gebruiken. Er was zelfs het idee om de Rijn in zijn geheel in een nieuw rivierbed te leggen, zodat de havens Amsterdam en Rotterdam totaal betekenisloos zouden worden.

Daarnaast was het kanaal ook bedoeld als verdedigingslinie van de Spanjaarden tegen de Nederlanders. Daarom werden op regelmatige afstanden 24 schansen met bastions gebouwd. De verdediging was blijkbaar niet voldoende, want na diverse overvallen door de Nederlanders, waarvan sommige succesvol, werd de bouw gestaakt.
Het kanaal werd gepland onder de toenmalige Spaanse regentes in Brussel, Isabella Clara Eugenia, dochter van Filips II, naar wie het kanaal vernoemd is. De technische leiding lag vermoedelijk in de handen van Giovanni di Medici; ook markies Spinola was erbij betrokken.

Onder leiding van de toenmalige stadhouder van het Overkwartier van Gelre, Hendrik van den Berg, werd ijverig aan de bouw begonnen. De eerste spade ging op 21 september 1626 de grond in. Al gauw waren tot 8000 arbeiders en 2000 soldaten aan het werk. Al in november waren de eerste schansen gebouwd, en het kanaal van Rheinberg tot Gelderen reeds zo breed dat er water door stroomde.
In twee jaar werd aan 70 deelprojecten gewerkt! De grond werd verwerkt in een wal die als verdedigingslinie dienst moest doen. Het kanaal werd voornamelijk met water uit het Duitse riviertje de Niers gevoed.

Op 17 juni 1627 kwam Isabella Clara Eugenia in Roermond aan om van daar gedurende de volgende dagen het verloop van de Fossa Eugeniana van Venlo via Straelen naar Gelderen te bezichtigen.

Bij de bouw van de tweede helft ontstonden er echter problemen. Niet alleen van technische aard, maar ook door de herhaalde overvallen van de Nederlandse troepen. De Spaanse Kroon kwam daarnaast in financiële problemen onder meer door de verovering van de Zilvervloot in 1628. Een en ander leidde alleen maar tot stagnaties. In 1629 werd de bouw voorlopig gestaakt.

Door de inname van Venlo in 1632 en Rheinberg in 1633 door de Nederlanders onder Frederik Hendrik
verviel tenslotte de reden voor de bouw van de Fossa Eugeniana. Als waterweg heeft de Fossa weinig te betekenen gehad. Maar als verdedigingslinie heeft de gordel van schansen tot 1632 een functie vervuld.

Verloop
Bij Rheinberg in Duitsland begint het kanaal met een uitmonding in de Rijn. Van daar loopt het ten noorden van Kamp-Lintfort, langs Kloster Kamp tussen Sevelen en Issum richting Geldern. Daarna ten zuiden van Walbeck, waar de route tussen Arcen en Straelen naar het zuiden afbuigt. Bij Venlo mondt het kanaal in de Maas.

Grote delen van het verloop van de Fossa Eugeniana zijn hier en daar goed te herkennen. Van de forten zijn er nog enige te zien, vooral op het gedeelte tussen Geldern en Rheinberg.
Een uitzondering hiervan is het Fort Hazepoot bij Lingsfort in Arcen, dat in de afgelopen jaren deels weer zichtbaar is gemaakt door medewerkers van IKL. Fort Hazepoot is het grootste fort en werd gebouwd om de sluis te beschermen. Het kanaal met de sluis zou midden in dit verdedigingswerk komen liggen. De rechthoekige schans was voorzien van vier hele bastions.

Langs de Fossa Eugeniana werd aan het eind van de jaren 1990 een ongeveer 60 km lange grensoverschrijdende wandel-, fiets- en skateroute aangelegd, die ook langs andere bezienswaardigheden in de omgeving loopt.

Het kanaaltracé is tussen het Duitse Rheinberg en Kamp Lingsfort nog te zien en nog in gebruik als afwateringskanaal. In Venlo herinnert de Rijnbeek langs de Rijnbeekstraat en de Eugeniasingel nog aan het kanaalproject uit de zeventiende eeuw.

Gegevens ontleend aan artikel Fossa Eugeniana van H.J.J.F. Smeets in LGOG magazine + Wikipedia